• Drukuj
• E-mail

Jak połączyć rozwój i promocję Cięciny z kultywowaniem lokalnej tradycji?

Do napisania tego listu skłoniła mnie informacja o zamiarze utworzenia w Ślemieniu Skansenu Ziemi Żywieckiej. W skansenie tym umieszczone będą budynki mieszkalne, gospodarskie, inwentarskie, sakralne, a także inne obiekty użyteczności publicznej oraz ich wyposażenie i urządzenie.
Zacząłem się zastanawiać dlaczego Ślemień a nie Cięcina. Pierwsza notowana informacja o Ślemieniu pochodzi z 1545 roku. Najstarszym zabytkiem w tej miejscowości jest Kościół p.w. św. Jana Chrzciciela z 1842-53 r. W porównaniu z tym, Cięcina to staruszka.
Udokumentowane jest, że Cięcina jako wieś istniała już na początku wieku XIV. W centrum wsi znajduje się jeden z najstarszych zabytków na Żywiecczyźnie, istniejący od 1542 roku kościół p.w. Świętej Katarzyny wpisany do Krajowego Rejestru Zabytków  wraz zespołem sakralnym: wikarówka (XIX), budynek plebani (1925) z zabudowaniami gospodarczymi, cmentarz rzymsko – katolicki (1890). Do ewidencji zabytków wpisana jest również kapliczka św. Jana Nepomucena i ponad 50 obiektów rozsianych na obszarze całej wsi, z których większość to drewniane obiekty budowlane, domy mieszkalne i zabudowania gospodarcze. Niestety część z nich zapuszczona, nieużytkowana, podlega stopniowej dewastacji i degradacji.
Może warto pokusić się o to, aby wykorzystać posiadany potencjał i opracować koncepcję rozszerzającą przestrzennie planowaną już przez Urząd Gminy renowację zespołu sakralnego (utworzenie w nim skansenu architektoniczno – etnograficznego) i wyjść poza zaplanowane ramy.

W bezpośrednim sąsiedztwie wspomnianego zespołu sakralnego znajduje się kilkadziesiąt arów niezagospodarowanego terenu, w postaci dwóch działek, idealnie nadające się do stworzenia na nich niewielkiego skansenu.
Pierwszą działkę, znajdującą się na południe od Kościoła pomiędzy Cięcinką a drogą powiatową, można zagospodarować poprzez przeniesienie na nią kilku zabytkowych drewnianych obiektów i stworzenie dwóch zagród. Jednej zagrody chłopskiej z całym tradycyjnym układem architektonicznym (budynek mieszkalny, zabudowania gospodarcze) wyposażeniem, narzędziami i urządzeniami wykorzystywanym w rolnictwie. Całość mogłaby dopełniać np. studnia z żurawiem, ustawiony za stodołą kierat do napędzania maszyn rolniczych, piwniczka oraz odpowiednio dobrane drzewa, krzewy i inna roślinność.
W drugiej zagrodzie można umieścić np. warsztat stolarza, rymarza czy też innego rzemieślnika (vide: A w tej izbie to co?) Może udało by się również zmieścić np. budynek mieszkalny, sklep, dom urzędnika z wyposażeniem, meblami, sprzętem domowym, strojami mieszkańców itp.
Na drugiej działce znajdującej się na tyłach wikarówki można stworzyć namiastkę „mini parku” lub zielonego skweru, obsadzonego drzewami i krzewami typowymi dla naszej przyrody z dwoma lub trzema krótkimi alejkami, przy których wino znaleźć się kilka ławek. Osobiście w jego centrum widziałbym Obelisk, gdyż dotychczasowe miejsce jego lokalizacji wydaje się nie do końca właściwe. Budynek wikarówki jest doskonałym miejsce na utworzenie w jednym z jego pomieszczeń sali szkolnej np. z okresu lat 30 – tych lub lat powojennych.
Należy sądzić, że w naszych domach, strychach, stodołach i piwnicach znajduje się wiele rzeczy, które po ich zinwentaryzowaniu mogły by zostać wyciągnięte na światło dzienne.  Umieszczone w naszym skansenie świadczyły by o Naszym przywiązaniu do tradycji i kultury. Łączyły by w sobie wartości chrześcijańskie i tradycję ludzi gór. Wiarę i pracowitość. Chyba jesteśmy to winni Naszym przodkom.  

Stworzenie Naszego skansenu można podzielić na trzy etapy:

Należy również uwzględnić udział Parafii w finansowaniu I etapu oraz odnowienia wnętrza Kościoła i związane z tym zorganizowanie zbiórki środków finansowych na ten cel.

Ewentualna realizacja dużego jak na możliwości wsi przedsięwzięcia, będzie wiązała się z wieloma przeszkodami takimi jak: pozyskanie gruntu (kupno, zamiana a może darowizna), ustalenia z konserwatorem zabytków, inwentaryzacja budynków i eksponatów, które winny się znaleźć w skansenie i pozyskanie ich od właścicieli, pozwolenia formalno – prawne, opracowanie projektu, itp. No i oczywiście koszty. Część kosztów pewnie uda się obniżyć, bo przecież w Naszym Narodzie chęć do roboty na pewno tkwi. Tak zwanym systemem gospodarczym budujemy domy, wybudowaliśmy Kaplicę na Przegibie i Kościół. Doświadczenie w tym zakresie mamy bardzo duże.
Ważne i pomocne przy realizacji przedstawionej propozycji jest to, że w naszym środowisku żyją jeszcze ludzie, którzy znają się na tradycyjnych metodach budowania: kamieniarstwie, ciesielce i stolarce. Ich wiedza byłaby niezastąpiona przy rozbiórce budynków, odbudowywaniu ich w nowym miejscu i ewentualnym odtwarzaniu zniszczonych upływem lat elementów konstrukcyjnych.

Co otrzymalibyśmy w zamian?
Stworzylibyśmy produkt turystyczny i pobudzili lokalną społeczności do działania. Uzyskano by możliwość pochwalenie się dorobkiem kulturowym i materialnym dziedzictwem. Można by wyeksponować walory przyrodnicze, kulturowe, tradycję i historii Naszego regionu przekazując to jednocześnie młodemu pokoleniu. Czyli osiągnęlibyśmy cel jaki przyświeca wszystkim działaniom określanym jako „Odnowa i rozwój wsi”.

Podejrzewam, że odezwą się zaraz głosy - A po co to? Kogo takie rzeczy obchodzą? Odpowiadam - obchodzą. Właśnie dla uzyskania „takich” informacji po Naszym kraju jeżdżą „zielone szkoły”. Kilka lat temu miałem okazję znaleźć się w małej miejscowości Rumszyszki na Litwie (ok. 1700 mieszkańców) znajdującej się na uboczu, w połowie drogi między Wilnem a Kownem, gdzie na kilkudziesięciu hektarach zbudowano skansen przedstawiający cztery główne regiony tego kraju. A w każdym z nich odtworzono wioski (zagrody),  w których ustawiono chaty, zabudowania gospodarcze, wiejskie kościółki, młyny, wiatraki oraz liczne, typowe dla tamtejszego krajobrazu kapliczki i krzyże. Ich powierzchnie nie są wiele większe od powierzchni jaką zajmowałby Nasz skansen. Zainteresowanie ogromne. Włącznie z młodymi parami przyjeżdżającymi z oddalonego o 60 km Wilna po to tylko, aby zrobić zdjęcia. Sądzę, że Nasz skansen znalazłby się również na trasie wycieczek, „zielonych szkół” i grup osób chcących poznać Naszą kulturę i tradycję. Mógłby być również doskonałym tłem dla działających w Naszej gminie zespołów regionalnych.

Czy mamy jakąś alternatywę? Ależ oczywiście. Możemy odpowiedzieć na prośbę Towarzystwa Miłośników Ziemi Żywieckiej, rozejrzeć się po Naszych domu, okolicy, wsi, gminie i wskazać jakie obiekty, przedmioty, sprzęty, narzędzia winny  znaleźć miejsce w skansenie w Ślemieniu. Możemy nawet uczestniczyć w konkursie, w którym główna nagrodą jest laptop. Ale czy warto?

{yoogallery src=[/images/stories/arts/park_historyczny] thumb=[rounded]}